biti²

biti, es’mь, esi, esvê, esva ipf., formae praesentis etiam samь, si, e (etiam ĵe), smo, ste, su, esutь; neg. nês’mь, nisamь, nisi, nê, ni; ptc. praes.: si, sui, sei (suĉь, suĵ), buduĉi; impt. budimь, budi, budêmь, budite, budête; fut. budu, bumь, bu, bumo; impf. bêhь, bêêhь, bêahь, beêhь (PsFr), бехь; ptc. praet. act. bêei; aor. bêhь, bihь, bistь, bisi; ptc. bivь, bêvь; ptc. perf. act. bilь; verbum auxiliare cond. bimь abbreviationes es, e, bsi (FgGrš bsъi)biti; be; — εἶναι, γίγνεσθαι, ὑπάρχειν, μένειν, ἐπαντεῖν, μεθερμηνεύειν, δεῖν; esse, fieri, geri, manere, nasci, parere, impleri, vivere, transire, habitare, adhaerere, adesse, constitui, pertingere, oportere, debere, posse, videri, exsistere, exstare, interpretari; neg.: cessare, abesse. exsistere: azъ esm’ iže esmь BrVO 193b ἐγώ εἰμι ὁ ὤν ego sum qui sum Ex 3,14; (p)rêžde neže avraam b(i)si (az)ь esmь FgKuk 1c ἐγώ εἰμι ego sum J 8,58; blagodêt vam’ i mir ot togo iže est’ i iže bê i iže priti hote estь BrVO 265a ἀπὸ ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν qui est et qui erat Ap 1,4; pravdanь esi sei i bêei BrVO 275c iže esi Vat₅ 131d N₂ 139a ki bilь esi Vat₅ 131d iže b(êa)še N₂ 139a δίκαιος εἶ ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν iustus es qui es et qui eras Ap 16,5; est ubo … v kralev’stvi portugalie grad et(e)rь BrN₂ 428a; est’ taen’stvo valeriêne êže t(e)bê reĉi hoĉu BrLab 156a, 156c est secretum; gda nêst’ ki izb(a)vlaetь ni ki sp(a)s(e)no tvoritь CPar 11v μὴ ὄντος dum non est Ps 7,3; ere nêstь s(love)se v êzicê moemь CPar 118r οὐκ ἔστιν non est Ps 138,4; položi mu drugi p(o)p(ь) na gl(a)vu ako e(stь) MVat₄ 25a si adest; nist na mni griha CGrš 13a; i vrême pride v neže sl(ь)nce prosvêtli se êže prêžde bêše va oblacê BrVO 422d N₂ 245b Vat₅ 226c Bar 284a πρότερον … ὤν prius erat 2Mach 1,22; versari, morari, commorari, manere: dn(ь)sь bo v domu tvoem’ podobaet mi biti MVat₄ 257c ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι in domo tua oportet me manere L 19,5; êko v têh’ êže sut’ o(tь)ca moego podobaet mi biti BrVO 78a ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί με in his quae sunt patris mei oportet me esse L 2,49; egda že biti ima na poli BrVO 131d ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐν τῷ πεδίῳ cumque essent in agro Gn 4,8; i rečet ti se esmь BrVO 154d esmь MVat₄ 27d BrVb₁ 102b Vat₅ 75a esamь N₂ 73c Pm 75c ἰδοὺ πάρεμι ecce adsum Is 58,9; s toboju esamь BrVO 208b μετὰ σοῦ ἐγώ εἰμι tecum sum ego Jr 1,8; vêm’ bo da nisi daleče od mene CBč 40r οὐκ εἶ μακράν; po prelačenii bo neključimi ka obr(a)ĉ(e)niju ot sud’ beêhu PsFr 11d παντελῶς ἦσαν CommPs 13,3; bêaše že eter’ uč(e)nik’ v damascê imenem’ ananiê MVat₄ 174c bêše Nov 188c ἦν erat A 9,10; da idêže az’ esm’ tu i vi budete MVat₄ 184d ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε ut, ubi sum ego, et vos sitis J 14,3; edva mogu četrti dan biti v moem’ kloš’tre CŽg 84r ἐπαντῷ; budeta oba v plьti edinoi BrVO 128c, 106b MVat₄ 288c Roč 224d RitAc 8v ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν erunt duo in carne una Gn 2,24 Mt 19,5 1C 6,16; mi esm’ v mirê sem’ MVat₄ 133a esamь Nov 131b Lab 111c ἡμεῖς ἐσμεν ἐν τῷ κόσμῳ τοῦτῳ nos sumus in hoc mundo 1J 4,17; ere sta ·b· (=2) anj(e)la pri vsakom’ č(lovê)ki CAc 74v; oči svoi sui v mukah’ MVat₄ 40c ὑπάρχων ἐν βασάνοις cum esset in tormentis L 16,23; v’ nihь oĉe siko biti FgNov in quo totum continetur; poskrbêmo o duše naše našu volju bumo malo CPet 346r; ijudêi toli g’rski vse pod’ grêhom’ biti BrVO 83d suĉe Vat₅ 55a N₂ 54c πάντας ὑφ’ ἁμαρτίαν εἶναι omnes sub peccato esse R 3,9; bole estь ubo da plêneni bl(agoslo)vimь g(ospod)a živuĉe neže li da umremь i budemь v ponošenie vsakoi plьti BrVO 391bc et simus opprobrium Jdt 7,16; azъ bihь ponošeniju imъ PsLob 73r ἐγενήθην ὄνειδος αὐτοῖς factus sum opprobrium Ps 108,25; kako na pol’ lêtъ buduĉi e(stь) živilь BrN₂ 360d in media aetate vixerit; ortum esse: az’ esm’ od višnih’ CAc 72c; nêsьm’ ot têlese BrVO 111d οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ σώματος non sum de corpore 1C 12,15; natanail’ iže bê ot kani galilêiskie MVat₄ 113d ὁ ἀπὸ Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας qui erat a Cana Galilaeae J 21,2; tada budut’ čudni gl(a)si truboju zovuĉi CBč 33c; significare: udi ego eže estь vêrnie ego BrVO 251b membra eius, id est fideles eius; čemerno pitie kim bi napaên … to e(stь) žlčь i ocat CTk 29v; protivlaše že se ima elimasь vl(ь)hvь tako bo e(stь) ime ego BrLab 74b Ἐλύμας ὁ μάγος οὕτως μεθερμηνεύεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Elymas magus sic interpretatur nomen eius A 13,8; oni že rêše emu čto es’tь n(a)mь BrN₂ 129b τί πρός ἡμᾶς quid ad nos Mt 27,4; nikadare mane ot dviju na des(e)te ps(al)mu na noĉnu sl(a)vu peto ne budi to e(stь) razvi dviju ps(a)mlu (sic!) RegBen 19a (exceptis); alicui esse: est bo zakonь vamь da ednoga puĉu vam’ na vazam’ CPar 263r ἔστιν δὲ συνήθεια ὑμῖν est autem consuetudo vobis J 18,39; naêmnik bo emuže nêsut’ ovce svoe BrVO 274c οὗ οὐκ ἔστιν τὰ πρόβατα ἴδια cuius non sunt oves propriae J 10,12; v’ têh’ êže sut’ ot(ь)ca moego podobaet’ mi biti BrVO 78a ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου in his quae patris mei sunt L 3,49; necesse esse, debere, oportere, posse: bez’ b(og)a ni ča govoriti COxf 20a; ot nih že n(i)ne ljubo mi est’ pomenuti BrVO 10d; ne vam li estь razumêti sudь BrVO 450c οὐχ ὑμῖν ἐστιν non vestrum est Mi 3,1; poiti vam’ e k dêv’lu CAc 77v; potom’ iskati nam es(tь) … čto i kako priseĉi es(tь) CPet 139v; kako se mi v tom proti nemu saznamo oĉe nam ĵe predložiti i … hoĉe nam ĵe vse odneti CTk 165v; kakvomu e(stь) biti dlgъ op(a)tu RegBen 5a qualis debeat esse abbas; bes tebe ničtože est’ semr’tna nemoĉ’ MVat₄ 132d Nov 131a Lab 111b nihil potest; i vsi ki zidahu stlp’ tu bêhu vidêti čudêsa CPet 230r; copula: nebeskim’ radostem’ ee hodataistvom’ stvori biti pričest’niki MVat₄ 204c facias … participes; eže tolikim tainam’ daeši biti pričestnikom’ MVat₄ 456a esse participes; i stvoru vi lovca biti č(lovê)kom’ MVat₄ 170b ποιήσω ὑμᾶς ἁλεεῖς ἀνθρώπων faciam vos fieri piscatores hominum Mt 4,19; êko ti č(lovê)kь suĉ’ suĵ (sic!) tvoriši se sam b(og)ь MVat₄ 65d suĉ Nov 67a Roč 55a ἄνθρωπος ὤν homo cum sis J 10,33; lažetь h(rьst)bênin’ biti suĉь BrN₂ 465c se esse christianus mentitur; te stvori biti ponizitela idolь BrLab 157c te fecit esse contemptorem idolorum; ne biti gizdavu RegBen 9b non esse superbum; ničtože sui umom’ sam’ sebe prêl’ĉaet’ MVat₄ 146a ničtože budetь Nov 143a Lab 122d μηδὲν ὤν cum nihil sit G 6,3; azь esamь raba tvoê BrVO 465a ἐγώ εἰμι ἡ δούλη σου ego sum ancilla tua Ru 3,9; azъ esm’ iže esmь BrVO 193b ἐγώ εἰμι ὁ ὤν ego sum qui sum Ex 3,14; azъ esъmъ i(su)sъ egože tъi goniši FgGrš 4r ἐγὼ εἰμι Ἰησοῦς ego sum Jesus A 9,5; i togo vsego roda silnêiša esmь FgAmul 11r; mi esvê petrь i pavlь BrVO 63a Vat₅ 36d N₂ 38a nos sumus Petrus et Paulus; ê sam’ plač’ i žalost’ ê sam pogibel’ v’sem’ ljudemь ê samь semrtь s’traš’naê CBč 43v ἐγώ εἰμι …; deĉi bo ahavova bêêše žena ego BrVO 326c ἦν αὐτῷ εἰς γυναῖκα erat uxor eius 4Rg 8,18; ni li to s(i)nъ osipovь CBč 36v μὴ οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ cf. Mt 13,55; a oni ki biskuple krivê lis’ti noset’ ako esut’ klêrgi mogut’ se ot reda otlučiti CPet 147v; asael’ mrьtv’ bêše BrVO 319b N₂ 174c ἀπέθανεν; bêaše že muž’ krêpk’ i bogat’ na prokažen’ MVat₄ 45c bêše Nov 47b Roč 37c Lab 46a ἦν erat 4Rg 5,1.

2. biti, budu, budeši pf. occurrit in formis inf., praes., (etiam bumь, bušь), aor. bihь, ptc. praet. bivь, bêvь, ptc. perf. act. bilь; nonnumquam incertum est, utrum 1. an 2. notio agatur biti, nastati, dogoditi se; be, come into existence, happen; — γίγνεσθαι; esse, fieri: exoriri: (p)rêžde neže avraamъ b(i)si (az)ь esmь FgKuk 1c πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι antequam Abraham fieret J 8,58; budut’ zn(a)m(e)niê v slnci i v lunê i v zvêzdah’ MVat₄ 1c ἔσονται σημεῖα erunt signa L 21,25; b(og)ь reče budi svêtь i bistь svêtь BrVO 203d, 204a Vat₅ 63b da budet’ svêt’ i b(i)si svêt’ VO 126b da bude N₂ 61a γενηθήτω φῶς καὶ ἐγένετο φῶς fiat lux et facta est lux Gn 1,3; zavêt prêžde utvr’žden’ ot b(og)a v h(rst)ê biv’i po četirêh’ steh’ i trideseti lêtêh’ BrVb₁ 85b quae post quadrigentos et triginta annos est; jutru že bivšu vsta andrei CTk 91v πρωΐας δὲ γενομένης; accidere, evenire, contingere: ne imatь prêiti rodь sa doideže vsa siê budut’ MVat₄ 1d ἕως ἂν πάντα γένηται donec omnia fiant L 21,32; ne vêrovahь da mi to hoĉet biti CBč 32d; prêžde neže bisi da egda budet’ vêru imete MVat₄ 253d πρὶν γενέσθαι … ὅταν γένηται priusquam fiat … factum fuerit J 14,20; ne vêduĉi bъivъšago vъnide FgGrš μὴ εἰδυῖα τὸ γεγονός nesciens quod factum fuerat A 5,7; budêše negda dlgo, a negda kratko CPet 219v; takože že i levjit’ bêvь na mêstê tomь MNov 141a γενόμενος κατά τὸν τόπον cum esset secus locum L 10,32; prêžde bivši, bivšazo adj. ptc.: bivši, prethodan, prošli; former, earlier, precedent; — προγεγονώς, (ἔμπροσθεν γενόμενος); praecedens, (qui ante fuerat): egože prêpoloži b(og)ь ocêstitela … za ostavlenie bivših prêžde grêhь BrVO 84b τῶν προγεγονότων ἁμαρτημάτων praecedentium delictorum R 3,25; po svêdêtel’stvu iv(a)novu i pročih’ mnozêh’ prêžde iv(a)na bivših’ pride g(ospod)ь kь ijudêomь BrVO 42c Vat₅ 24a; pьče vsêh’ c(êsa)rь bivših’ prêžde mene v’ er(u)s(o)l(i)mê BrVO 362b Vb₁ 227b N₂ 196b bivšihь priê Vat₅ 177c παρὰ πάντας τοὺς γενομένους ἔμπροσθέν μου ἐν Ἱερουσαλήμ omnes qui ante me fuerunt in Ierusalem Eccl 2,9; na kiždo bo rod prêž’de bivših’ i bivajuĉih’ vl(a)dika e(stь) êko b(og)ь PsFr 119d καθ’ ἑκάστην γὰρ γενεὰν τῶν προγεγονότων καὶ γινομένων CommPs 144,13; effici: budi vola tvoê CPar 137v γενηθήτω τὸ θέλεμά σου fiat voluntas tua Mt 6,10; prosite i budet’ vam’ MVat₄ 231bc, 238a γενήσεται ὑμῖν fiat vobis J 15,7; i togda pohvala budet’ komuždo ot b(og)a MVat₄ 7c ὁ ἔπαινος γενήσεται ἑκάστῳ laus erit unicuique 1C 4,5; budutь ti mnozi puti žitiju tvoemu BrVO 353c ἵνα σοι γένωνται πολλαὶ ὁδοὶ βίου ut tibi sint multae viae vitae Pr 4,10.

3. verbum auxiliare (aspectu caret): stvorila si blud s mužem d’rugim’ CBč 42r ἐμοίχευσας; nesam te sego radi privel CTk 87r; niktorago že oĉe čudesa stvor’ša videla bêhota BrN₂ 384b vidêla b(êa)šeta Pm 184c vidêla bista Lab 4a; ijuda že mahabêi iže deseti bêše bilь otstupilь v pusto mêsto BrVO 431a iže deseti biše bilь otstupilь biše Vat₅ 230c N₂ 249b δεκατός που γενεθεῖς καὶ ἀναχωρήσας qui decimus fuerat successerat 2Mach 5,27; ot drêva … ne zap(o)v(ê)dê g(ospod)ь b(og)ь nama êsti … da ne umrla bivê BrVat₅ 65d da ne umr’la bihovê VO 130c ἵνα μὴ ἀποθάνητε ne forte moriamur Gn 3,3; da ubiti mogl’ bim’ i oživiti MVat₄ 45d mogal’ bim Roč 37d ut … possim 4Rg 5,7; idohь tamo da bih e poljubila FgAmul 35; oĉe vidimo budi ako klêrg’ pohvalit’ se komu ljubo da budêt s mušku ženu blud stvoril’ CPet 143v; o zdola propast bude ziêti a z desne strane tvoi preveliki grêsi budu na te govoriti CAc 67v; i ondi pod prêstolomь božim bude gorêti ogan’ živi i budeta ·b· (=2) meča stati oba pol’ ust’ g(ospo)dnih’ i budeta se metati ognem’ CAc 77r; egda d(ь)nь g(ospod)na rožd’stva pridet’ sp(a)s(i)telno da budetь čьstiti BrVO 20c ut ipsam celebrare possitis; č’to oĉe grêšnikь t’da reĉi ku li m(i)l(o)stь bu imêti k’da pr(a)vdni budu v’ s’trahu biti FgNov 1c; strašno est’ vidêti i slišati da se bumo ljuto zlo mučiti za dêla i za rêči krive CPet 345r; ibo nêstь divimo čto stvoriti hotê biše BrN₂ 328c quod facturus est; budi … utvr’ždae pročee imže bê umrêti BrVO 266d Vb₁ 175c Pm 125c ἃ ἔμελλον ἀποθανεῖν quae moritura erant Ap 3,2 ⟧ eže hotetь umrêti Vat₆ 126b Bar 224c; iže n(i)ne umrьv’ suĉь gl(agole)t se BrVO 67c umr’vь buduĉь BrVat₅ 40a N₂ 41a Pm 41c mortuus esse referatur; vêdimo nam est’ BrVO 257c Vat₅ 121c Pm 119a sciendum nobis est; vidimo es(tь) kako očito grêh’ zovet se dvoju stvariju CPet 142r; aĉe kto oružiem’ ubiet’ podobaet’ emu ubienu biti BrVO 273c εἰς αἰχμαλωσίαν ὑπάγει gladio occidi Ap 13,10; vêdomo budi MVat₄ 182b vidimo budi Nov 194d Roč 155a Lab 158a; proklet budi na z(e)mli BrPm 64d; ne budim’ lišen ot êkova COxf 17b ne destituar patre Jacob; proklet budeši BrVO 129d maledictus eris; ejup’têne ubo m(u)čimi b(i)še PsFr 63b ἐτιμωροῦντο CommPs 77,45; vzljubleni h(rьst)ь mučen’ bisi za ni MVat₄ 118b m(u)č(e)nь bistь Roč 99d Lab 98c ἔπαθεν passus est 1P 2,21; ê bo postavlen esьm’ kral’ CPar 9v ἐγὼ δὲ κατεστάθην constitutus sum Ps 2,6; osip’ zvirem iziden’ bi v pustini vzapi pomagajuĉago COxf 21c cum devoraretur; ti esi truditi se a mi esmo s toboju CŽg 101v σὺ κοπιᾷς; êvi tebê emu že estь biti BrVO 438d τι δεῖ γενέσθαι μετὰ ταῦτα quae ventura sunt Dn 2,29; pro passivo: Ot dvu star’cu sud’cu êže bêsta vidêti stroeĉa ljudi MVat₄ 51b ἐδόκουν κυβερνᾶν Su 1,5 videbantur regere Dn 13,5 ⟧ sujahota stroeĉa Nov 53a suždahota stroeĉa Roč 42d; — cum ptc. act. verborum plene valentium iunctum horum verborum actionem diuturnam exprimit: ti esi ustraêi dostoênie moe mnê BrVO 85b tu es qui restitues; sь est’ bivьi v sborê BrVO 44d ὁ γενόμενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ qui fuit in ecclesia A 7,38; behu pape legati cardinali … i žakni greduĉi CTk 31a; egože viditi hote esmь RitKlim 106r/v BrBar 503d visurus sum Job 19,27; pro graeco τυγχάνειν: egda bo stradaše h(rьst)ь vsi h(rьsto)vi v skr’bi b(êa)hu suĉe PsFr 39b ἦσαν τυγχάνοντες CommPs 41,40. buduĉi v. etiam buduĉi adj.; bivši v. etiam bivšaê; godê biti v. godê; ki suĉь v. ki sub 2; oĉe biti v. oĉe.