že

A. Particula:1. particula affectiva ϕ, zaista, doista, dakako, čak i, još, baš; ϕ, indeed, really, certainly, even, still; — quidem, vere: reče emu g(ospod)ь vr’zi i na z(e)mlju i vr’že i žьzlь že obrati se v zmii BrVO 193d N₂ 92d Vat₅ 91c Vb₁ 125d καὶ ἐγένετο ὄφις et versa est in colubrum Ex 4,3; iduĉu že nemu po pustini zabludi že i ne naide bratie svoee s’ stadi COxf 17a profectus igitur oberrabat in via; v t’ čas’ reče is(us)ь narodom’ êko na razboinika li izido(s)te na me sь oružiem’ i s dr’kolami êti me po vse že d(ь)ni vь vasь sêdêh’ uče v cr(ь)kvi i ne êste mene MVat₄ 75a καθ’ ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐκαθεζόμην διδάσκων quotidie apud vos sedebam docens in templo Mt 26,55 ⟧ po vse ubo d(ь)ni MNov 76a po v’se d(ь)ni CPar 241r; v (o)n(o) vr(ê)me egda vziskahu kr’stênina č(lovê)ka bist’ že mužь kapadočskie zemle imenemь j(eo)rjiê FgGeorg 1c fuit vir ex Capadocia nomine Georgias; vnesenoi že biv’ši glavi ego v’ erusolim’ têčahu že na vidênie i čudovahu se veličiju gl(a)vi ego CPet 220v; smêri se samь i bistь poslušlivь o(tь)cu do semrti semrti že na križi raspetiê BrVO 225a Vat₅ 105c N₂ 108c Pm 102d Bar 198c μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ usque ad mortem, mortem autem crucis Ph 2,8; ako li se prigoda ča b(og)ь ne dai kasnie vstati budite že lekcie kratke s rêš(po)ni RegBen 19b si aliquid de lectionibus breviandum est.

2. particula adjunctiva (saepe cum notione adversativa seu copulativa) pak, međutim, tad(a); and, but, however, although, then; — δέ, καί, (τοίνυν); autem, vero, et, at, etiam, quoque: b(la)ž(e)na že bar’bara pobêže v’ goru o(tь)cь že ee izide po nei v’gorê že toi bêsta ·b̄· (=2) pastira pasuĉa ov’ce i v’prosi eju dêoskorь BrLab 5c; vzložišе na na rizi svoe i vsadiše ego svrьhu množeiše že narodi postilahu rizi svoe po puti MVat₄ 70a ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἔστρωσαν ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια plurima autem turba straverunt vestimenta sua Mt 21,8; i ča rêhь to mi i bistь br(a)tiê že vskočiše se i v’zdvigoše ruki svoe kь b(og)u s’voemu i v’sedoše na kone svoe Amul; vstavь ijuna ide v nevĵi po slovesi g(ospod)nju nevĵi že bê gradь vel(i) zêlo FgKuk 1d ἡ δὲ Νινευη ἦν πόλις μεγάλη et Ninive erat civitas magna Jon 3,3; kada pridoše v domi svoe i pustiše ego da hodil bi po dvore kraleve on’ že počet’ bežati po četverice CŽg 72r; po sarrê že privede avraamь het’turu ot nee že porodi ·ē· (=6) s(i)novь i premêni se v žizanь imêe ·r̄·ī·n̄·ī·d̄· (=175) l(ê)tь pogrêsta že i u ženi sar’ri isakь i izmailь s(i)ni ego N₂ 70a BrVO 146c cf. Gn 25,1-2; vzirajuĉi že ei on že na n(e)bo ide zreči ei otroci že i dêvice prinêse drva i seno da têklu užgutь egda že izvêse ju nagu poslьzi se knezь i divi se suĉi dobrotê ee skladoše (že) drьva i povelêše ei ljudie vzlêsti na na ona že stvorši obrazь h(rьsto)v’ vzlêze na drьva ljudie že vzgnêtiše og’nь FgTh 1d/2a καὶ προσεύξεν αὐτῷ ἀτενίζουσα ὁ δὲ εἰς οὐρανοὺς ἀπῖει οἱ δὲ παῖδες … ἤνεγκαν ξύλα … ὡς δὲ εἰσήλθη γυμνή … ἔστρωσαν δὲ τὰ ξύλα … ἥ δὲ … ἐπέβη τῶν ξύλων οἱ δὲ ὕφῆψαν; prostrvša ruci oba (prelomis)ta hlibь v ime g(ospod)ne snêd’še že pribista bdeĉa jutru že bivšu r(e)če p(a)vlь k an’toniju FgPaul 1b καὶ φαγόντες διετέλεσαν ὅλην τὴν νύκτα … πρωΐας δὲ γενομένης εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος; menesaul’ že vladičastvie vistinu drьža ot pênêz že c(êsa)ru obeĉanihь ničtože dêêše BrVO 428b Vat₅ 229b N₂ 247d ὁ δὲ Μενέλαος τῆς μὲν ἀρχῆς ἐκράτει τῶν δὲ ἐπηγγελμένων τῷ βασιλεῖ χρημάτων οὐδὲν εὐτάκτει Menelaus autem principatum quidem obtinuit de pecuniis vero regi promissis nihil agebat 2Mach 4,27; reče k starcu imaši li ženu ili detь on’ že reče imamь g(ospo)di CŽg 101v; oni že rêše emu g(ospo)di se noža dva sьdê on’ že reče im’ dovole est’ MVat₄ 84b CPar 256r οἱ δὲ εἶπαν … ὁ δὲ εἶπεν at illi dixerunt … at ille dixit L 22,38; pride re i nikodemь ki prihodil’ biše k’ is(us)u noĉ’ju prije nose smêšenie mir’re i aloe CPar 266r ἦλθεν δὲ καὶ Νικόδημος venit autem et Nicodemus J 19,39; – pro Graeco δέ in constructionibus cum μέν – δέ, praecipue ἄλλος μέν – ἄλλος δέ et sim.: ne vьsaka pltь takožde pltь nь ina ubo č(lovê)komь ina že sьkotomь ina že pьticamь ina že ribamь ἄλλη μὲν ἀνθρώπων, ἄλλη δὲ σὰρξ κτηνῶν, ἄλλη δὲ σὰρξ πτηνῶν, ἄλλη δὲ ἰχθύων alia quidem hominum, alia vero pecorum, alia volucrum, alia autem piscium 1C 15,39; avraamь rodi isaka isak že rodi êkova êkov že rodi ijudu i bratiju ego MVat₄ 211b Nov 220b Roč 176a Lab 183b Ἀβραὰμ ἐγέννησεν τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰούδαν Abraham genuit Isaac Isaac autem genuit Jacob Jacob autem genuit Judam Mt 1,2; – cum notione explicativa vel causativa naime; viz.; – δέ; autem, quippe: agapit že mišlaše kako bi prešal glubini morskie beše že zveri v lukah teh ki izidaše ludi CTk 85v ἦσαν δὲ ἐν τῷ νῃσίῳ … ἀνήμερα θηρία κατεσθίοντα τοῖς ἀνθρώποις; pade že žreb mateju iti v stranu č(lovê)koêdac človeci že grada togo ni hleba êdehu ni vodi piêhu CTk 90v οἱ δὲ ἄνθρωποι τῆς πόλεως ἐκείνης οὔτε ἄρτον ἤσθιον οὔτε οἶνον ἔπινον; brat(iê) plodь d(u)hovьni est(ь) ljubi radostь mirъ trьpênie na takovih nêstь zakona ovi že h(rst)u is(us)u pltь raspeše s strastьmi i pohotьmi FgMih 2a οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν qui autem sunt Christi carnem suam crucifixerunt G 5,24; veselujt’ bo se elene na visokih’ gorahь gori že sut’ dog’mati pr(o)r(o)čski PsFr 28d ὄρη δέ εἰσι τὰ δόγματα τῶν προφητῶν CommPs 103,18; – cum notione conclusiva dakle; therefore; – οὖν, καί; ergo, autem: i razdilahu strani da gre v’saki v’ stranu kamo komu dopade žrêb’ pade že žrêb’ matiev’ poiti emu s’tranu čl(ovê)koêdac’ CBč 34r κατὰ κλῆρον οὖν ἔλαχεν τὸν Ματθείαν πορευθῆναι; aĉe cêluete drugi vaše tьk’mo čto liše tvorite … budête že i vi svr’šeni êkože i o(tь)cь vaš’ n(e)b(e)ski svr’šenь est’ MVat₄ 28a ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι estote ergo vos perfecti Mt 4,48 ⟧ budite ubo svrъšeni Nov 29d; rъci ubo emu da pride t’ ks mnê … pride že noeman’ s koni i s kolesnicami MVat₄ 45d καὶ ἦλθεν Ναιμαν venit ergo Naaman 4Rg 5,9; pr(o)r(o)k li esi ti i otveĉa nêsm rêše že emu da kto ubo esi ti MVat₄ 3a εἶπαν οὖν αὐτῷ dixerunt ergo ei J 1,22; iže količdo v’ obrazъ ili mêroju svoju pravoju dobrimi dêli prebi sego vinograda dêlatelь bis(tь) dêlateli že vistinu godini prъvie i tretoe toli šestoe i devetoe prьvi oni evrêisci ljudi znamenujut se BrVO 129c operator ergo mane hora tertia sexta et nona; razdirahu s(e r)azumi i bêêhu v nih’ razdori suĉem že razdo(rom’) nebrêždahu poimša(g)o mačeršu svoju FgOmiš 1c καὶ ὄντων σχισμάτων παρεβλέποντο τὸν λαβόντα τὴν μητρυιὰν εἰς γυναῖκα.

B. Conjunctio:1. conjunctio adversativa a, ali, nego, no; and, but, however; — δέ; autem: d(u)h vistinu gotov’ est’ plьt že nemoĉna budi vola tvoê MVat₄ 69d τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής spiritus quidem promptus est, caro autem infirma Mt 26,41 ⟧ a plьtь nemoĉna Nov 71b Roč 58b; br(a)tiê aĉe êziki č(lovê)čskimi vzgl(agol)ju i anj(e)lskimi ljubvi že ne imam’ bih’ mêdь zvьneĉi ili kumbal zvecae MVat₄ 23c ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω charitatem autem non habeam 1C 13,1; kaê est’ pol’za br(a)tie moê aĉe gl(agol)et’ kto vêru imêtі dêlь že ne imat’ BrVO 283b N₂ 144a ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ opera autem non habeat Ja 2,14 ⟧ a dêlь Vat₅ 136d; meždju eretici 〈i〉 zsli katolici se kupno est’ êko eretici kriva vêrujut’ ovi že prava vêrujuĉe ne živut’ tako êkože vêrujut’ BrVO 122d Vat₅ 62d Vb₁ 84a N₂ 60c Bar 149d illi autem vera credentes non vivunt ita ut credunt; i v bêdi toi s(i)na rodi živa sama že um’ri ClVanč 116r; začь ti v’zvêĉaši pr(a)vdu moju priemle zavêt’ moi usti tvoimi ti že vznenavidê nakazanie moe i otvrže s(love)sa moê vaspetь RegBen 6a τί σὺ διηγῇ τὰ δικαιώματά μου … σὺ δὲ ἐμίσησας παιδείαν quare tu enarras iustitias meas … tu vero odisti disciplinam Ps 49,17.

2. conjunctio copulativa i, pa, te, također; and, so, also, as well; — τε; -que: o c(êsa)ru narodъ i želêni ihь kamen že uglьni iže tvoriši obê vь edno poidi sp(a)si č(lovê)ka egože otь ilu zemle stvorîlь esi FgNov 1d o rex gentium … lapisque angularis; proči ne sъmêhu prilêplati se ihъ niktože nъ ve(li)čahu e ljudie pače že prilagahu se vêrujuĉe g(ospo)d(u) narodi muži že i ženъi FgGrš 1v μᾶλλον δὲ προσετίθεντο πιστεύοντες τῷ κυρίῳ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν magis autem augebatur credentium in Domino multitudo virorum ac mulierum A 5,14; a(n)j(e)lъ že g(ospod)nъ otvrъze dvri tьmъnice izvedъ že e reče idête i stavъše vъ cr(ъ)kvi gl(agol)ite ljudemъ vse gl(agol)ъi žizni see FgGrš 1v ἤνοιξεν τὰς θύρας τῆς φυλακῆς ἐξαγαγών τε αὐτοὺς εἶπεν aperiens ianuas carceris et educens eos dixit A 5,19; savъlъ že zlobъstvovaše vъ cr(ъ)kve po domomъ hode vlače že muže i ženъi vъdaêše vъ tьmъnicu FgGrš 3v κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόμενος σύρων τε ἄνδρας καὶ γυναῖκας per domos intrans et trahens viros ac mulieres A 8,3. Persaepe -že cum pron. vel adv. relativis et demonstrativis, cum conj. hypotacticis relativae et demonstrativae originis, cum pron. et adv. negativis seu cum ceteris vocibus coalescit: v. velimože, daže, dondeže, doideže, doneliže, egdaže, elikože, elmaže, zaneže, idêže, iždeže, iže, imže, kakože, neže, nieinže, niže, nikakože, nikamože, nikiže, nikogdaže, nikьdaže, nikoliže, niktože, nikudaže, ničtože, nêkiže, ondêže, onudêže, otkudêže, otneliže, otnelêže, poneže, potomže, takoždeže, tak’že, tože, tuže, tiže, tьmže, uže, êkože, êliože, juduže, judêže, juže.