izbaviti, -vl/, -viwi pf.
abbrev. iz>bviti, iz♣bvti
saepe
izbaviti, osloboditi, spasiti; deliver, liberate, save; — ῥύειν, λυτροῦσθαι, σώζειν, διασώζειν, ἐξαιρεῖν, ἐλευθεροῦν; liberare, eripere, eruere, redimere, salvare, refl. evadere, refl. vitare, (defendere): izberi tebê muži i idi izbavit’ bratiju tvoju v galilêju BrVO 419b izbaviti Vat5 225a καὶ πορεύου καὶ ῥῦσαι vade et libera 1Mach 5,17; sim. izbavitь BrVO 413b izb(a)v(i)ti Vat5 221b izb(a)viti Pm 174b; dai prosim’ g(ospod)i ljudem’ tvoim’ dьêvl’ska izbaviti se poskruneniê BrVO 343b Vb1 218c iz’b(a)viti se N2 186a izb(a)viti se Pm 160c Bar 267a izb(a)v(i)ti se Vat5 168c diabolica vitare contagia; ne uboi se ot lica ihь êko azь s toboju esamь da izbavlju te g(lago)letь g(ospod)ь b(og)ь BrVO 208b Vb1 134a da izb(a)vlju Vat5 97b Bar 189a iz’bavlju N2 99b μετὰ σοῦ ἐγώ εἰμι τοῦ ἐξαιρεῖσθαί σε tecum ego sum ut eruam te Jr 1,8; os’tavi se s’lovesь têhь da iz’baviši se m’nogihь mukь BrN2 390d iz’b(a)v(i)ši se Vat6 81b izb(a)viši se Lab 14a; udri s(i)na svoga šibu i izbaviši d(u)šu ego ot semrti RegBen 7b liberabis animam eius; o neizmêr’naê ljubvi dragosti da raba izbavi a s(i)na podastь MNov 98b ut servum redimeres ║ da … otkupi Vat4 97d da … iskupi Roč 83d Lab 88b; v’si se pomolimo da iz’bavimo se mêstь muč’nihь i tam’nih’ CBč 32b; izbavil’ ni esi g(ospod)i kr’viju svoeju BrVb4 75b izb(a)vil’ ni esi Pm 276a izb(a)vil ni esi Vat6 196c Vat19 366b izbavl’ ni esi Lab 148c izb(a)vil’ ni N2 498d redemisti nos; neprestanno molahu se govore da bi e izbavil’ od’ muke te CGrš 7v; tvoim’ nasь prosim’ g(ospod)i zaĉiĉeniem’ izbavi MVat4 47c iz’bavi Nov 49b izb(a)vi Roč 40b Lab 48a tua nos Domine protectione defende; iĉête suda izbavête obidimago sudête siru opravdête vdovicu MVat4 57a iz’bavite Roč 48b ῥύσασθε ἀδικούμενον Is 1,17 ║ pomozite pognetenomu Nov 58d subvenite oppresso Is 1,17; nez’božna i tužna otvrzêta bez’umiê vaju i izb(a)vita s(a)ma s(e)be ot mukь nastoeĉihь BrN2 430c Pm 220c izbavita Vat19 299a izb(a)v(i)ta Vat6 119c izb(a)vita Lab 62a vos ipsos ab his cruciatibus eripite; m(o)l(i)mъ ti se da … ap(usto)lъ t<vo>ihъ … m(o)l(i)tvami da izbavimъ se FgVind 1a ut … eorum orationibus liberemur; vêduĉe êko ne tlên’nom’ srebrom’ ili zlatom’ iz’bavleni biste ot suetnago žitiê vašego BrVO 286c izb(a)vleni biste Vb1 181d izb(a)vleni biste N2 146b ὅτι … ἐλυτρώθητε quod … redempti estis 1P 1,18; a proči g(lago)lahu ostavi i da vidim’ aĉe pridet’ iliê izbave i MVat4 76d iz’bave i Nov 77d izbavit’ i Roč 64d Lab 68c izbaviti ego CPar 245v εἰ ἔρχεται Ἠλίας σώσων αὐτόν an veniat Helias liberans eum Mt 27,49; b(ož)e pês(nь) novu vspoju tebê … izbaval’šumu d(a)v(i)da raba svoego ot’ oružiê ljuta PsLob 89v izb(a)vl(ь)šumu Par 82r BrAc 34a ki izbavil’ esi CPar 122r τῷ λυτρουμένῳ Δαυιδ qui redemisti David Ps 143,10 ║ izb(a)vlajuĉumu PsFr 118c; g(ospod)i s(ve)ti o(t)če … blizь budi da sego raba tvoego im(e) r(ьci) ot bolêzni izb(a)vivь i zdrava stvorivь dêsniceju tvoeju ispraviši siloju tvoeju ukrêpiši RitAc 12v iz’baviv’ Klim 121v; sl(a)va bo im(e)ne h(rьsto)va v êz(i)c(ê)hь iz’b(a)vl(ь)š(i)h se ot b(ê)sь PsFr 65c εἰς τὰ ἔθνη ῥυσθέντα ἀπὸ τῶν δαιμόνων CommPs 78,9; hoĉ’ li ot pogibeli mor’skie iz’baviti se BrN2 387b izbaviti se Lab 10b izb(a)viti se Vat19 259b/c izb(avi)ti Vat6 76d vis inquit periculum maris evadere; dr’žal’ esi za ruku desnuju moju i voleju tvoeju izbavil me esi MVat4 73a ║ nastavil … esi Lab 65d Roč 62b dovede Nov 74b deduxisti me cf. Ps 72,24; vьnmi d(u)ši moei i izb(a)vi ju skozi nepriêt(e)lь moih’ izbavi me CPar 59v λύτρωσαι αὐτήν … ῥῦσαί με libera eam … eripe me Ps 68,19 ║ izb(a)vi … vihiti PsLob 44v iz’b(a)vi … vihiti Par 41r izbavi … v’hiti BrAc 16a; êko izbavilь esi d(u)šu moju otь semrti PsLob 36v êko iz’b(a)v(i)l’ esi Par 34v êko izbavilь esi BrAc 13b ὅτι ἐρρύσω quoniam eripuisti Ps 55,14 ║ êko izel’ esi PsFr 54a ere iznel’ esi CPar 50r; da simi êže vêrnê priêhom’ … ot pagub’ vsêh’ da izbavim se MVat4 120b da izb(a)vim se Roč 101c ut … a periculis omnibus eruamur ║ da svlêčem‘ se Nov 119c Lab 100c (var. ut … exuamur); izb(a)vi me g(ospod)i ot ust’ lьva MVat4 73b Lab 65c de ore leonis libera me domine cf. Ps 21,22 ║ sp(a)si Nov 74c izmi Roč 61c;
ptc. adj.: da izbavleni vsêh’ zal’ êže trьpim’ i v’ tvoih’ vinu pravdah’ utegli bihom’ radovati se MVat4 267c Nov 170a ║ svlêčeni Roč 215d Lab 227a exuti omnibus quae patimur malis; – ptc. subst.: razumeite že siê vsi zabivajuĉei b(og)a eda kogda pohititь i nê budet izbavei PsLob 33r BrAc 12a izb(a)vei PsPar 31v ki izbavitь CPar 46r μὴ ᾖ ὁ ῥυόμενος non sit qui eripiat Ps 49,22 ║ izb(a)vlaei PsFr 48v; iže … za n(a)sь na križi umrêti rači i izb(a)vimie posêti iže bêhu v t’mnici ada MVat4 227a iz’bavimie Nov 266c izb(a)vimie Roč 227c izb(a)vimie Lab 240a RitSegn 52v; t(e)be b(ož)e ed(i)ni v s(ve)toi troici umileno i mi otpuĉeniê prosimь prosti izb(a)vleniemь BrVat6 123d at nos veniam precamur parce redemptis ║ rêšenimь N2 434d otkuplenimь Bar 357b;
opravdati, ispričati; justify, excuse; — excusari: siju mariju g(ospod)ь zelo slatko vazda izbavi g(ospod)ь že skuža ju u pariseê … i o sestri svoee … i o ijudi CŽg 106v eam semper dulciter excusavit ║ skuža CIvan; v’stani i pomozi sestrê tvoei m(a)riê že slastь udr’žaše izb(a)vlena bê i sêdêše svobod’nêiša kako ubo izb(a)vlena bê da s’motrimo i uzrimo BrLab 108c izb(a)vlena bê … izb(a)vl(e)na bê Vat6 157a izbavlena bê … izbavlena bê Vb4 34c iz’b(a)vl(e)na bê … izb(a)vlena N2 469b excusata est … quomodo autem excusata ║ ispričana bi … ispričana CPar 177r; budi toboju iz’b(a)vleno eže toboju vlagaem’ … primi eže prinosimo i darui eže molimo i izb(a)vi česo boimo se s(ve)ta m(a)rie BrN2 483c budi … izb(a)vleno … izb(a)vi Lab 125c budi … izb(a)vl(e)no … izb(a)vi Vat6 169d/170a budi … izbavleno … izbavi Vb4 48a sit per te excusabile quod per te ingerimus … excusa quod timemus; – refl. ne imaši česo iskati mimo to ni se imaši izbaviti BrVO 170a Vat5 82c ni se imaši iz’baviti N2 81c ni se imašь izb(a)v(i)ti Bar 171c non habes quod excuses; ap(usto)l že reče … da ne mnit se nemoženie ee zdraviê moimi s(love)si izb(a)viti se reče k nêi v’stani petrunilo BrVat19 294c Pm 215d Bar 344a Lab 55b iz’b(a)viti se N2 424d ne existimetur impossibilitas eius incolumitatis meis sermonibus excusari; – cf. ispriyati, opravdati, otreqi, skuxati.
Erronee pro iz’brati: egda že bl(a)govoli b(og)ь izbaviti me is’ črêva matere moee i v’zva me bl(a)godêtiju svoeju êviti s(i)na svoego v’ mnê BrVb1 83b ║ izb<r>avi VO 121a izbravi MVat4 196b iže … izvede Nov 206d Roč 164c Lab 169c BrVat5 62b Pm 62c N2 60a Bar 149a iže … iz’vede Vat19 56c ὁ ἀφορίσας με qui me segregavit G 1,15.
Erronee pro vzblagosloviti: kь avraamu ubo reče g(ospod)ь o sêmeni tvoem’ izbavet se vsi êzici BrVb4 42a ║ v’zbl(agoslo)vet se N2 488a v’z’bl(agoslo)vet se Vat6 166c v’zbl(agolo)v(e)t se Lab 121b vzbl(agoslo)vet’ se Pm260b vzbl(agoslo)v(e)t se Bar 413c; – cf. vzblagosloviti sub 2.
Cf. izeti, vihititi, osvoboditi, iskupiti, otkupiti, spasti
SMA